Velayet ve Nafaka
Boşanmada çocuğun velayeti, çocuğun üstün yararı gözetilerek ebeveynlerden birine verilir; velayeti alamayan ebeveynle çocuk arasında kişisel ilişki kurulur (TMK m. 182, 323). Nafaka; dava süresince ödenen tedbir nafakası, boşanma sonrası eşe ödenen yoksulluk nafakası ve çocuk için ödenen iştirak nafakası olarak üçe ayrılır. Koşullar değişirse nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması istenebilir.
Velayet nasıl belirlenir?
Hâkim, boşanma veya ayrılığa karar verirken çocukların velayeti ve kişisel ilişki hakkında da karar verir (TMK m. 182). Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır; ebeveynlerin kusur durumu tek başına velayeti belirlemez. Mahkeme çoğunlukla şu unsurları değerlendirir:
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Çocuğun yaşı | Küçük yaştaki çocuklarda anne bakımı özellikle değerlendirilir |
| Çocuğun görüşü | İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve dikkate alınır |
| Sosyal inceleme raporu | Pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacı tarafından hazırlanan rapor |
| Ebeveynlerin yaşam koşulları | Konut, çalışma düzeni, çocuğa ayırabilecekleri zaman |
| Kardeşlerin birlikte büyümesi | Kardeşlerin ayrılmaması kural olarak gözetilir |
| Ebeveynin çocuğa zarar veren davranışları | Şiddet, bağımlılık veya ihmal gibi durumlar |
Ortak velayet mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu boşanmada ortak velayeti açıkça düzenlemese de Yargıtay uygulaması, çocuğun üstün yararına uygun olması ve ebeveynlerin birlikte talep etmesi halinde ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir. Ortak velayet uygulamada çoğunlukla anlaşmalı boşanma protokolünde düzenlenir; ebeveynlerin çocukla ilgili temel kararları birlikte almasını gerektirir.
Kişisel ilişki nasıl düzenlenir?
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m. 323). Mahkeme çoğunlukla belirli hafta sonlarını, bayramların bir kısmını ve yaz tatilinin bir bölümünü içeren bir takvim belirler. Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye düşürüyorsa sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir (TMK m. 324).
Nafaka türleri nelerdir?
| Nafaka türü | Kime ödenir? | Ne zaman? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Eşe ve çocuklara | Boşanma davası süresince | TMK m. 169 |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluk içine düşecek eşe | Boşanma sonrası | TMK m. 175 |
| İştirak nafakası | Velayeti alan ebeveyne, çocuk için | Boşanma sonrası, kural olarak çocuk ergin olana kadar | TMK m. 182 |
| Yardım nafakası | Yoksulluk içine düşecek alt soy, üst soy ve kardeşlere | Gerektiğinde | TMK m. 364 |
Yoksulluk nafakası isteyen eşin kusurunun daha ağır olmaması gerekir. Çocuğun eğitimi erginlikten sonra da devam ediyorsa, ana ve baba eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328).
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Nafaka için kanunda bir formül yoktur; hâkim tarafların gelirlerini, giderlerini, çocuğun ihtiyaçlarını ve sosyal durumlarını birlikte değerlendirerek takdir eder. Mahkeme, nafakanın her yıl belirli bir oranda artırılmasına da karar verebilir; bu karar ileride artırım davası açılması ihtiyacını azaltır.
Nafaka ne zaman artırılır veya kaldırılır?
Tarafların mali durumları değişirse veya hakkaniyet gerektirirse nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir (TMK m. 176/4). Yoksulluk nafakası ise alacaklının yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden; alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176/3).
Nafaka ödenmezse ne olur?
Ödenmeyen nafaka için ilamlı icra takibi başlatılabilir. Nafaka alacaklarında maaş haczindeki dörtte bir sınırı uygulanmaz ve nafaka diğer hacizlerden önce kesilir. Nafaka yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsiyle cezalandırılabilir (İİK m. 344).
Velayet sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Annenin veya babanın yeniden evlenmesi, yer değiştirmesi, çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya çocuğun üstün yararını etkileyen başka bir değişiklik olması halinde hâkim, velayetin değiştirilmesine karar verebilir (TMK m. 183).
Dilekçe rehberleri
Sık sorulan sorular
Velayet her zaman anneye mi verilir?
Hayır. Velayet çocuğun üstün yararına göre belirlenir; küçük yaş anne bakımı açısından değerlendirilir ama tek ölçüt değildir.
Çocuğun görüşü alınır mı?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve karar verilirken dikkate alınır.
Yoksulluk nafakası süresiz mi?
Kanunda süre sınırı yoktur; ancak kanundaki sebeplerle kaldırılabilir veya azaltılabilir.
Nafaka ne zaman ödenmeye başlar?
Tedbir nafakası kural olarak dava tarihinden, yoksulluk ve iştirak nafakası boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işler.
Çocukla görüşme engellenirse ne yapılır?
Kişisel ilişki kararının icrası için icra dairesine başvurulabilir; sürekli engelleme velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 169, 175, 176, 182, 183, 323, 324, 328, 364
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 83, 344
- Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, m. 12 (Resmî Gazete, 27.01.1995)
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.