Sözleşmeler Hukuku

Sözleşme nasıl kurulur?

Sözleşme, taraflardan birinin önerisi (icap) ve diğerinin bu öneriyi kabulüyle kurulur (TBK m. 1). Taraflar sözleşmenin esaslı noktalarında, örneğin satışta mal ve bedel konusunda anlaşmışsa sözleşme kurulmuş sayılır (TBK m. 2). Sözleşme serbestisi gereği taraflar sözleşmenin içeriğini kanunun sınırları içinde diledikleri gibi belirleyebilir; kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırı sözleşmeler ise kesin hükümsüzdür (TBK m. 27).

Hangi sözleşmeler şekle tabidir?

Sözleşmede sık görülen sorunlar nelerdir?

• Genel işlem koşulları: Bir tarafın önceden hazırlayıp diğer tarafa müzakere imkânı vermeden sunduğu ve karşı taraf aleyhine olan koşullar, karşı tarafın bilgisine sunulmamışsa yazılmamış sayılır (TBK m. 20–25).
• Aşırı yararlanma: Zor durumda kalma, düşüncesizlik veya deneyimsizlikten yararlanılarak edimler arasında açık oransızlık yaratılmışsa, zarar gören bir yıl ve her halde beş yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir (TBK m. 28).
• İrade sakatlıkları: Yanılma, aldatma veya korkutmayla kurulan sözleşme, öğrenmeden veya korkunun etkisinin kalkmasından itibaren bir yıl içinde iptal edilebilir (TBK m. 30–39).
• Aşırı ifa güçlüğü: Sözleşmenin kurulduğu sırada öngörülemeyen olağanüstü bir durum edimler arasındaki dengeyi bozmuşsa uyarlama istenebilir (TBK m. 138).

Cezai şart nedir?

Cezai şart, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi halinde ödeneceği önceden kararlaştırılan bedeldir (TBK m. 179). Alacaklı, kural olarak zararını ispatlamak zorunda kalmadan cezai şartı isteyebilir. Aşırı yüksek cezai şartı hâkim kendiliğinden indirir (TBK m. 182); ancak tacir sıfatını taşıyan borçlu bu indirimi isteyemez (TTK m. 22).

Sözleşmelerde zamanaşımı süreleri

En sık karşılaşılan sözleşme türleri

Sözleşmeye aykırılık halinde ne yapılabilir?

Taraflardan biri borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmezse, karşı taraf önce ihtarname göndererek borçluyu temerrüde düşürebilir. Kanunda ve sözleşmede öngörülen haklar kullanılarak ifa ve gecikme tazminatı istenebilir, sözleşmeden dönülebilir veya sürekli sözleşmelerde fesih yoluna gidilebilir. Para alacakları için doğrudan ilamsız icra takibi başlatılabilir; borçlu itiraz ederse itirazın iptali davası açılır. Alacağın varlığı veya miktarı tartışmalıysa doğrudan alacak davası açmak daha uygun olabilir. Hangi yolun seçileceği; sözleşmenin türüne, delil durumuna ve borçlunun malvarlığına göre belirlenir.

Sözleşme uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mu?

Arabuluculuğun zorunlu olup olmadığı uyuşmazlığın türüne bağlıdır. Ticari uyuşmazlıklarda, tüketici uyuşmazlıklarında (hakem heyeti sınırının üzerindeyse), iş uyuşmazlıklarında ve kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Tacir olmayan kişiler arasındaki genel alacak davalarında ise arabuluculuk kural olarak zorunlu değildir; ancak taraflar isterse ihtiyari arabulucuğa başvurabilir. Arabuluculukta varılan anlaşma, icra edilebilirlik şerhi alındığında ilam niteliği kazanır.

Sözleşme nasıl ispatlanır?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre kanunda belirlenen tutarı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı gerekir (HMK m. 200). Bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Senetle ispat zorunluluğu bulunan hallerde tanık dinletilemez; ancak delil başlangıcı niteliğindeki bir belge, örneğin karşı tarafın imzası veya e-postası varsa tanıkla desteklenebilir. Banka dekontları, faturalar, e-posta ve mesaj yazışmaları, teslim tutanakları ve ticari defterler de sözleşme ilişkisinin ispatında kullanılır. Bu nedenle sözlü yapılan anlaşmaların dahi sonradan yazışmayla teyit edilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkta önemli bir delil sağlar.

Sözleşme nasıl sona erer?

Sözleşmeler borcun ifasıyla, tarafların anlaşmasıyla (ikale), belirli süreli sözleşmelerde sürenin dolmasıyla, sürekli sözleşmelerde bildirimli veya haklı nedenle fesihle, ifanın imkânsız hale gelmesiyle ya da sözleşmeden dönülmesiyle sona erer. Tarafların sözleşmeyi karşılıklı anlaşmayla sona erdirmesi halinde, sona ermenin sonuçlarının (ödemeler, iadeler, cezai şart) yazılı olarak düzenlenmesi yeni bir uyuşmazlığı önler.

Sözleşme imzalamadan önce nelere bakılmalı?

İmzadan önce tarafların kimlik ve yetki bilgileri, edimlerin açıkça tanımlanıp tanımlanmadığı, ödeme ve teslim tarihleri, cezai şartlar, fesih koşulları ve uyuşmazlık halinde yetkili mahkeme kontrol edilmelidir. Şirket adına imza atan kişinin imza sirkülerinde yetkili olup olmadığına bakılmalı; sözleşmenin her sayfası taraflarca paraflanmalı ve imzalı birer nüsha taraflarda kalmalıdır.

Sözleşmeler hukuku konuları

• Sözleşme hazırlama: Sözleşmede bulunması gereken temel hükümler.
• Sözleşmenin feshi ve temerrüt: Borçlunun temerrüdü, fesih ve dönme.
• Alacak davası: Belirli ve belirsiz alacak davaları, görevli mahkeme ve arabuluculuk.