Sözleşmenin Feshi ve Temerrüt

Temerrüt ne zaman gerçekleşir?

Temerrüt için borcun muaccel, yani ödeme zamanı gelmiş olması ve alacaklının borçluyu ihtar etmesi gerekir. Ancak ifa günü taraflarca birlikte belirlenmişse (örneğin "15 Mart'ta ödenecektir"), bu günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer (TBK m. 117/2). Para borçlarında temerrüt halinde borçlu temerrüt faizi öder; ticari işlerde ticari temerrüt faizi uygulanır.

Temerrüt halinde alacaklının seçimlik hakları nelerdir?

İfadan vazgeçme veya sözleşmeden dönme seçilecekse, bu seçimin verilen sürenin bitiminden hemen sonra borçluya bildirilmesi gerekir (TBK m. 125). Borçlunun tutumundan ifanın yararlı olmayacağı anlaşılıyorsa veya edim belirli bir zamanda ifa edilmediği için alacaklı açısından yararsız hale gelmişse süre vermeye gerek yoktur (TBK m. 124).

Fesih ile sözleşmeden dönme arasındaki fark nedir?

Haklı nedenle fesih nedir?

Sürekli borç ilişkilerinde, sözleşmenin devamını taraflardan biri için çekilmez hale getiren haklı sebepler varsa, bu taraf sözleşmeyi bildirim süresine uymadan feshedebilir (TBK m. 126 ve özel hükümler). Haklı sebep olmadan yapılan fesih ise karşı tarafın tazminat talebine yol açabilir. Fesih bildiriminin ispatı için noter ihtarnamesi veya kayıtlı elektronik posta kullanılması önerilir.

Aşırı ifa güçlüğünde ne yapılır?

Sözleşme kurulduktan sonra taraflarca öngörülemeyen ve borçludan kaynaklanmayan olağanüstü bir durum, sözleşmenin ifasını borçlu için aşırı derecede güçleştirmişse, borçlu hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir; uyarlama mümkün değilse sözleşmeden dönebilir, sürekli sözleşmelerde ise kural olarak fesih hakkını kullanır (TBK m. 138).

Fesih bildirimi nasıl yapılır?

Fesih, karşı tarafa ulaşması gereken tek taraflı bir irade beyanıdır ve ulaştığı anda hüküm doğurur. Bildirimin şekli kanunda veya sözleşmede belirlenmişse bu şekle uyulmalıdır; örneğin konut ve çatılı işyeri kiralarında fesih bildiriminin yazılı yapılması zorunludur (TBK m. 348). Şekil öngörülmemiş olsa bile ispat kolaylığı için yazılı bildirim tercih edilmelidir.

Bildirimde feshin dayanağı (sözleşme maddesi veya haklı neden), feshin hangi tarihte hüküm doğuracağı, varsa iade edilecek belge, mal veya ödemeler ve tarafların karşılıklı alacaklarının nasıl tasfiye edileceği açıkça yazılmalıdır.

Bildirim süreleri nasıl hesaplanır?

Belirsiz süreli sürekli sözleşmelerde taraflar, sözleşmede veya kanunda öngörülen bildirim sürelerine uyarak sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Bildirim süresi, fesih bildiriminin karşı tarafa ulaştığı günden itibaren işlemeye başlar. Belirli süreli sözleşmelerde ise süre sona ermeden fesih ancak haklı bir sebep varsa mümkündür; aksi halde fesheden taraf, sözleşmenin süresi sonuna kadar karşı tarafın uğradığı zararı tazmin etmek zorunda kalabilir. Kira, hizmet ve vekalet sözleşmeleri gibi bazı sözleşmeler için kanunda özel bildirim süreleri bulunduğundan, fesih öncesinde ilgili özel hüküm kontrol edilmelidir.

Fesihten sonra taraflar ne yapmalı?

Sözleşme feshedildiğinde, fesih tarihine kadar doğmuş alacaklar varlığını korur. Taraflar o tarihe kadar ifa ettikleri edimlerin karşılığını isteyebilir; fesih tarihinden sonraki dönem için yeni bir borç doğmaz. Sözleşmede fesih halinde uygulanacak cezai şart veya tazminat öngörülmüşse, bunun şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilir. Teslim edilmiş malların, belgelerin ve teminatların iadesi için tutanak düzenlenmesi, sonradan doğabilecek tartışmaları önler. Karşı taraf feshin haksız olduğunu ileri sürerse, uyuşmazlık tespit veya tazminat davasıyla çözülür.

Sözleşmeden dönmede iade nasıl yapılır?

Sözleşmeden dönüldüğünde taraflar birbirlerine verdikleri şeyleri geri vermekle yükümlüdür (TBK m. 125/3). Para ödenmişse faiziyle birlikte iade istenebilir; mal teslim edilmişse malın kendisi, kullanılmışsa kullanım bedeli de gündeme gelebilir. Alacaklı ayrıca sözleşmenin hükümsüz kalmasından doğan zararının giderilmesini isteyebilir; borçlu kusuru olmadığını ispat ederse bu tazminattan kurtulur.

Ayıplı veya eksik ifada fesih mümkün mü?

Borçlunun edimi hiç ifa etmemesinin yanında, eksik veya ayıplı ifa etmesi de sözleşmeye aykırılık oluşturur. Satış sözleşmesinde ayıplı mal teslim edilmişse alıcı; sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim haklarından birini kullanabilir (TBK m. 227). Eser sözleşmesinde de iş sözleşmeye uygun yapılmamışsa iş sahibi benzer seçimlik haklara sahiptir (TBK m. 475). Bu haklar için kanunda öngörülen ayıp ihbar sürelerine uyulması gerekir; ayıp süresinde bildirilmezse alıcı veya iş sahibi işi kabul etmiş sayılabilir.

Sözleşmede fesih maddesi nasıl düzenlenmeli?

Fesih uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, sözleşmedeki fesih maddesinin belirsiz yazılmasından kaynaklanır. Fesih maddesinde hangi aykırılıkların haklı fesih sebebi sayılacağı, aykırılığın giderilmesi için karşı tarafa süre verilip verilmeyeceği, bildirimin şekli ve adresi, feshin hangi tarihte hüküm doğuracağı ve fesih halinde ödenecek tazminat veya cezai şart açıkça düzenlenmelidir. "Önemli bir aykırılık" gibi genel ifadeler yerine somut örnekler sayılması, haklı nedenin varlığına ilişkin tartışmaları azaltır. Tüketici sözleşmelerinde ise tüketicinin fesih hakkını ağırlaştıran veya satıcıya tek taraflı ve gerekçesiz fesih imkânı tanıyan maddeler haksız şart sayılabilir.