Tam Yargı Davası

İdarenin sorumluluğu hangi hallerde doğar?

Tam yargı davası nasıl açılır?

1. İdareye başvuru: İdari eylemden doğan zararlarda önce ilgili idareye yazılı başvuru yapılır ve zararın tazmini istenir.
2. Cevap süresi: İdare isteği reddeder veya kanundaki süre içinde cevap vermezse, ret tarihinden itibaren dava açma süresi işlemeye başlar.
3. Dava: İdare mahkemesinde, zararın kalemleri ve tutarı gösterilerek dava açılır.
4. Bilirkişi: Mahkeme zararın hesaplanması için bilirkişi incelemesi yaptırır.

İdari işlemden doğan zararlar için iptal ve tam yargı davası birlikte açılabilir veya iptal kararından sonra ayrıca tam yargı davası açılabilir (İYÜK m. 12).

Hangi zararlar istenebilir?

Maddi tazminat taleplerinde zararın kalemleri ve tutarı mümkün olduğunca belgelenmelidir. Zarar tam olarak belirlenemiyorsa, dava belirli bir tutarla açılıp bilirkişi raporundan sonra artırılabilir. Manevi tazminatın tutarı ise mahkemenin takdirine bağlıdır; olayın ağırlığı, zararın niteliği, kusurun derecesi ve tarafların durumu dikkate alınır.

İdari işlem ile idari eylem arasındaki fark

Zarar bir idari işlemden kaynaklanıyorsa, örneğin hukuka aykırı bir ruhsat iptalinden, zarar gören kişi iptal davasıyla birlikte veya iptal kararının tebliğinden itibaren dava açma süresi içinde tam yargı davası açabilir (İYÜK m. 12). Zarar bir idari eylemden kaynaklanıyorsa, örneğin belediye aracının çarpması veya yol bakımının yapılmaması gibi, önce idareye başvurmak zorunludur (İYÜK m. 13). Bu ayrım, hangi sürenin uygulanacağını ve dava açmadan önce idareye başvurunun zorunlu olup olmadığını belirler.

Hizmet kusurunda hangi olaylar sık görülür?

• Yol ve altyapı: Açık bırakılan rögar kapakları, işaretlenmeyen kazı çalışmaları ve bakımsız yollar nedeniyle yaralanma veya araç hasarı.
• Kamu hastaneleri: Teşhis ve tedavi hataları, tedavinin gecikmesi, hastane enfeksiyonları.
• Belediye hizmetleri: Su baskınları, yıkılan duvar ve ağaçlar, sokak hayvanlarının saldırıları.
• Okullar: Okul içinde öğrencilerin yaralanması ve gözetim eksikliği.
• Kolluk faaliyetleri: Hukuka aykırı gözaltı veya güç kullanımı nedeniyle doğan zararlar.

İdarenin sorumluluğu nasıl ispatlanır?

Davacı, zararın varlığını, idarenin eylem veya işlemini ve bu ikisi arasındaki illiyet bağını ortaya koymalıdır. Hizmet kusuru iddialarında olay yerinin fotoğrafları, kolluk tutanakları, tanık beyanları, tedavi kayıtları ve bilirkişi raporları önemli delillerdir. Mahkeme gerekirse keşif yapar ve bilirkişi incelemesi yaptırır. Zarar görenin kendi kusuru da varsa, tazminattan kusuru oranında indirim yapılabilir; üçüncü kişinin ağır kusuru veya mücbir sebep ise illiyet bağını keserek idarenin sorumluluğunu ortadan kaldırabilir.

Dava açma süreleri nasıl hesaplanır?

İdari eylemden doğan zararlarda süre iki aşamalıdır. Önce eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulmalıdır. İdare başvuruyu reddederse ret kararının tebliğinden, kanundaki süre içinde cevap vermezse bu sürenin dolmasından itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır. İdari işlemden doğan zararlarda ise dava, işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılır; iptal davası sonuçlandıktan sonra tazminat isteniyorsa, iptal kararının kesinleşmesinden itibaren ayrıca dava açma süresi işler. Sürelerin kaçırılması halinde dava esasa girilmeden reddedilir; bu nedenle başvuru ve tebliğ tarihlerinin belgelenmesi önemlidir.

Tam yargı davasında harç ve masraflar

Tam yargı davaları nispi harca tabidir; harç, talep edilen tazminat tutarı üzerinden hesaplanır ve dava açılırken bir kısmı peşin ödenir. Ayrıca tebligat, keşif ve bilirkişi giderleri için gider avansı yatırılır. Maddi durumu yetersiz olan davacılar, gelir durumlarını belgeleyerek adli yardım talebinde bulunabilir. Davanın kısmen kabulü halinde yargılama giderleri ve vekâlet ücreti, kabul ve red oranına göre taraflara paylaştırılır.

Kamu görevlisine rücu

İdare, ödediği tazminat için kusurlu kamu görevlisine rücu edebilir (Anayasa m. 129/5). Ancak zarar gören kişi, görevi sırasında kusurlu davranan kamu görevlisine doğrudan dava açamaz; dava yalnızca idareye karşı açılır. Kamu görevlisinin eylemi görevle hiçbir bağlantısı olmayan kişisel bir kusur niteliğindeyse, adli yargıda görevliye karşı dava açılması gündeme gelebilir.

Terör ve toplumsal olaylardan doğan zararlar

Terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle uğranan maddi zararlar, 5233 sayılı Kanun kapsamında valilikler bünyesinde kurulan zarar tespit komisyonlarına başvurularak karşılanabilir. Başvuru, zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde olaydan itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır. Komisyon zararı tespit ederek sulhname teklif eder; teklif kabul edilirse ödeme yapılır. Sulhnameyi kabul etmeyen veya başvurusu reddedilen kişi, idare mahkemesinde tam yargı davası açabilir. Bu yol, kusur aranmadan sosyal risk ilkesine göre işler ve idarenin hizmet kusurunun ispatını gerektirmez.