Hasta Hakları

Hastanın temel hakları nelerdir?

Bilgi alma ve aydınlatılmış onam

Hasta; sağlık durumu, uygulanacak tıbbi müdahalenin faydaları ve olası riskleri, alternatif tedavi yöntemleri ve tedavi uygulanmazsa ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında bilgi isteme hakkına sahiptir. Bilgilendirme, hastanın anlayabileceği şekilde ve tıbbi terimlerden mümkün olduğunca arındırılarak yapılmalıdır. Hasta bilgi almak istemezse bu iradesine saygı gösterilir. Tıbbi müdahale için kural olarak hastanın, küçükler ve kısıtlılar için ise yasal temsilcinin onayı gerekir. Acil durumlarda ve hayati tehlike bulunan hallerde onam aranmaksızın müdahale yapılabilir. Onamın geçerli olabilmesi için bilgilendirmenin müdahaleden makul bir süre önce yapılması gerekir.

Tedaviyi reddetme hakkı

Hasta, kanunen zorunlu olan haller dışında kendisine uygulanacak tedaviyi reddetme veya başlanmış olan tedavinin durdurulmasını isteme hakkına sahiptir. Bu durumda hekim, tedavinin reddedilmesinin doğuracağı sonuçlar hakkında hastayı bilgilendirir ve hastanın veya yasal temsilcisinin yazılı beyanını alır. Tedavinin reddedilmesi, hastanın ileride aynı kuruluştan yeniden hizmet almasına hiçbir şekilde engel değildir. Bulaşıcı hastalıklar gibi kanunun zorunlu kıldığı hallerde ise tedaviyi reddetme hakkı sınırlandırılabilir.

Tıbbi kayıtlara erişim

Hasta, doğrudan veya vekili ya da yasal temsilcisi aracılığıyla sağlık durumuyla ilgili dosya ve kayıtları inceleyebilir ve bunların bir örneğini alabilir. Kayıtların eksik veya yanlış olduğunu düşünen hasta, bunların düzeltilmesini yazılı olarak isteyebilir. Tahlil sonuçları, görüntüleme raporları, reçeteler ve epikriz gibi kayıtların önemli bir kısmına e-Nabız sistemi üzerinden de erişilebilir. Tıbbi hata iddialarında bu kayıtların erken aşamada alınması, sonradan kayıtların değiştirilmesi riskine karşı önemli bir güvence sağlar.

Mahremiyet ve sağlık verilerinin gizliliği

Sağlık verileri, KVKK'ya göre özel nitelikli kişisel veridir ve ancak kanunda öngörülen şartlarla işlenebilir (KVKK m. 6). Sağlık kuruluşu ve çalışanları, hastanın sağlık bilgilerini hastanın izni veya kanuni bir dayanak olmadan üçüncü kişilerle paylaşamaz. Bu yükümlülüğün ihlali, Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından idari para cezasına, hekim hakkında disiplin yaptırımına ve kişisel verilerin hukuka aykırı verilmesi suçundan ceza soruşturmasına yol açabilir (TCK m. 136). Muayene ve tedavi sırasında hastanın mahremiyetine saygı gösterilmesi, tıbben gerekli olmayan kişilerin muayeneye katılmaması da hasta hakları kapsamındadır.

Hasta hakları ihlalinde nereye başvurulur?

İdari başvurular hastaya doğrudan tazminat sağlamaz ve tazminat dava sürelerini durdurmaz. Zarar söz konusuysa, idari başvurunun yanında tazminat süreleri ayrıca takip edilmelidir.

Hastanın sorumlulukları

Hasta hakları, hastanın bazı sorumluluklarıyla birlikte değerlendirilir. Hasta, sağlık durumu ve geçmiş hastalıkları hakkında doğru ve eksiksiz bilgi vermeli, tedavi önerilerine uymalı, randevularına zamanında gelmeli ve sağlık çalışanlarına saygılı davranmalıdır. Hastanın yanlış veya eksik bilgi vermesi ya da tedavi talimatlarına uymaması, ileride açılacak bir tazminat davasında hasta aleyhine değerlendirilebilir ve tazminattan indirim yapılmasına yol açabilir.

Çocuk ve kısıtlı hastaların hakları

On sekiz yaşından küçük hastalar ile kısıtlı kişiler için tıbbi müdahaleye onay kural olarak veli veya vasi tarafından verilir. Ancak çocuğun yaşına ve olgunluğuna göre görüşü alınmalı ve karar sürecine mümkün olduğunca katılması sağlanmalıdır. Veli veya vasinin onay vermediği ve gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda, çocuğun hayatını korumak için hekim gerekli müdahaleyi yapabilir; ayrıca durum savcılığa bildirilerek mahkemeden karar alınması yoluna gidilebilir. Çocuk hastalara yönelik hizmetlerde, çocuğun psikolojik ve fiziksel ihtiyaçlarına uygun ortam sağlanmalıdır.

Hasta haklarının ihlalinde tazminat

Hasta haklarının ihlali, tek başına tazminat sorumluluğu doğurabilir. Örneğin hastanın aydınlatılmadan müdahale yapılması, mahremiyetine aykırı davranılması veya sağlık bilgilerinin yetkisiz kişilerle paylaşılması kişilik haklarının ihlali niteliğindedir ve manevi tazminat talebine konu olabilir. Özel sağlık kuruluşlarına karşı tazminat davaları tüketici mahkemesinde, kamu hastanelerine karşı ise önce idareye başvurularak idare mahkemesinde açılır.

Acil durumlarda hasta hakları

Acil durumdaki hastaya, ödeme gücü veya sosyal güvencesi sorulmaksızın ilk müdahalenin yapılması zorunludur. Özel hastaneler de acil hastalardan, hastanın durumu stabil hale gelinceye kadar ücret talep edemez veya hastayı ödeme yapmadığı gerekçesiyle sevk edemez. Hastanın başka bir kuruluşa nakli gerekiyorsa, nakil uygun koşullarda ve hastanın sağlığını tehlikeye atmayacak şekilde yapılmalıdır. Bu kurallara aykırı davranılması hem idari yaptırım hem de tazminat sorumluluğu doğurabilir.