Sağlık Kurumlarının Sorumluluğu

Kamu hastanelerinde neden dava doktora açılamaz?

Anayasa'nın 129. maddesine göre kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak ancak idare aleyhine açılabilir. Devlet hastanelerinde, şehir hastanelerinde ve devlet üniversitelerinin hastanelerinde çalışan hekimler kamu görevlisi olduğundan, tıbbi hata nedeniyle açılacak tazminat davası Sağlık Bakanlığı'na veya ilgili üniversiteye karşı idare mahkemesinde açılır. Hekime karşı adli yargıda açılan dava, husumet yönünden reddedilir.

Hizmet kusuru nasıl değerlendirilir?

İdare mahkemesi, kamu sağlık hizmetinin kötü işleyip işlemediğini, geç işleyip işlemediğini veya hiç işlemeyip işlemediğini inceler. Teşhis ve tedavideki hataların yanında nakil gecikmeleri, gerekli cihaz veya uzman hekimin bulunmaması, hastane enfeksiyonlarına karşı önlem alınmaması ve hastanın aydınlatılmaması da hizmet kusuru sayılabilir. Kusurun tespiti için mahkeme çoğunlukla Adli Tıp Kurumu'ndan veya üniversitelerden bilirkişi raporu alır.

Dava süreci nasıl işler?

Aynı olay nedeniyle hekim hakkında ceza soruşturması da yürütülebilir; ceza yargılaması ile tam yargı davası birbirinden bağımsızdır.

Özel sağlık kuruluşlarının sorumluluğu

Özel hastaneler, tıp merkezleri, poliklinikler ve muayenehaneler, hastayla kurdukları tedavi sözleşmesi nedeniyle sözleşmesel olarak sorumludur. Kuruluş, bünyesinde çalıştırdığı hekim, hemşire ve diğer personelin kusurundan, kendi kusuru gibi sorumlu tutulur (TBK m. 116). Bunun yanında kuruluşun kendi organizasyon kusuru da sorumluluk doğurur: yetersiz personel, eksik veya bakımsız cihaz, hijyen kurallarına uyulmaması, acil durumlarda gerekli müdahalenin yapılamaması ve hasta güvenliğine ilişkin önlemlerin alınmaması bu kapsamdadır. Özel kuruluşlarda hasta, hem kuruluşa hem de kusurlu hekime karşı birlikte dava açabilir ve bunlar müteselsilen sorumlu tutulabilir.

Kamu ve özel kuruluşlar arasındaki farklar

Organizasyon kusuru nedir?

Organizasyon kusuru, zararın belirli bir hekimin hatasından değil, sağlık kuruluşunun işleyişindeki eksiklikten kaynaklanmasıdır. Örneğin gece nöbetinde ilgili uzman hekimin bulunmaması, yoğun bakım yatağı olmadığı halde hastanın nakil için uzun süre bekletilmesi, sterilizasyon prosedürlerine uyulmaması veya hastanın düşmesini önleyecek önlemlerin alınmaması organizasyon kusuru sayılabilir. Bu durumlarda tek bir hekime kusur yüklenemese bile kuruluşun sorumluluğu doğar. Organizasyon kusurunun ispatında hastanenin nöbet çizelgeleri, cihaz bakım kayıtları ve enfeksiyon kontrol kayıtları gibi belgeler önem taşır.

Hastane enfeksiyonlarında sorumluluk

Hastanede yatış sırasında edinilen enfeksiyonlar, tedavi sürecini uzatan ve ağır sonuçlar doğurabilen önemli bir sorumluluk alanıdır. Her hastane enfeksiyonu otomatik olarak sorumluluk doğurmaz; ancak kuruluşun enfeksiyon kontrol kurallarına uymadığı, sterilizasyonu gereği gibi yapmadığı veya enfeksiyonu zamanında teşhis edip tedavi etmediği durumlarda kusur kabul edilir. Bu davalarda kuruluşun enfeksiyon kontrol komitesi kayıtları, kültür sonuçları ve hastanın tedavi süreci bilirkişi tarafından ayrıntılı olarak incelenir.

Sağlık turizmi ve estetik merkezler

Estetik ve güzellik uygulamaları yapan merkezlerin, uygulamayı yapan kişinin yetkili olup olmadığı ve merkezin ruhsatlı olup olmadığı sorumluluk açısından önem taşır. Hekim olmayan kişilerin tıbbi işlem yapması hem idari yaptırım hem de ayrıca cezai sorumluluk doğurur. Ruhsatsız merkezlerde yapılan işlemlerden doğan zararlarda, işletme sahibi ve uygulamayı yapan kişi birlikte sorumlu tutulabilir. Yabancı hastalara hizmet veren sağlık turizmi kuruluşları da aynı sorumluluk kurallarına tabidir; hizmet alan yabancı hasta da Türk mahkemelerinde dava açma hakkına sahiptir.

Sağlık kuruluşunun sorumluluğundan kurtulması mümkün mü?

Sağlık kuruluşu, zararın tıben kaçınılmaz bir komplikasyondan kaynaklandığını, hastanın kendi ağır kusurunun veya mücbir sebebin illiyet bağını kestiğini ya da gerekli özenin gösterildiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Ancak kuruluş, personelinin kusurundan sorumluluğunu sözleşmeyle tamamen ortadan kaldıramaz; hastaya imzalatılan ve ağır kusur halinde sorumluluğu kaldıran sorumsuzluk kayıtları kesin olarak hükümsüzdür (TBK m. 115).

Sorumluluğun ispatında hangi deliller önemlidir?

Sağlık kuruluşlarının sorumluluğuna ilişkin davalarda en önemli deliller kuruluşun kendi kayıtlarıdır. Hasta dosyası, hemşire gözlem kayıtları, ilaç uygulama çizelgeleri, ameliyat ve anestezi notları, onam formları, nöbet listeleri ve cihaz bakım kayıtları, olayın nasıl gerçekleştiğini gösterir. Bu kayıtların hastadan veya mahkeme aracılığıyla kuruluştan istenmesi gerekir. Kayıtların eksik tutulması veya sonradan değiştirilmesi, kuruluş aleyhine değerlendirilir. Bilirkişi incelemesinde, olay tarihindeki tıbbi standartlar ve kuruluşun sahip olması gereken donanım dikkate alınır; örneğin bir devlet hastanesinden beklenen imkânlar ile üçüncü basamak bir üniversite hastanesinden beklenenler farklı değerlendirilebilir.