Yabancıların Çalışma İzni

Çalışma izni türleri nelerdir?

Başvuru nasıl yapılır?

1. İşverenin hazırlığı: İşveren, e-İzin sistemine elektronik imzayla kaydolur ve şirket bilgilerini, mali tablolarını ve istihdam verilerini sisteme girer.
2. Yabancının durumu: Yabancı Türkiye'de geçerli ve en az altı ay süreli ikamet iznine sahipse başvuru yurt içinden; değilse önce yabancının bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurulur.
3. Belgelerin yüklenmesi: Pasaport, diploma ve denklik belgesi, iş sözleşmesi, vesikalık fotoğraf ve gerekli diğer belgeler sisteme yüklenir.
4. Değerlendirme: Bakanlık, başvuruyu uluslararası işgücü politikası ve belirlenen kriterler çerçevesinde değerlendirir. Eksik belge bulunan başvurulara tamamlama süresi verilir.
5. Sonuç: Olumlu sonuçlanan başvuruda harç ve kart bedeli ödenir; çalışma izni kartı adrese gönderilir.

Değerlendirmede hangi kriterler dikkate alınır?

Çalışma izni başvuruları, Bakanlığın belirlediği değerlendirme kriterlerine göre incelenir. Bu kriterler arasında işyerinde çalışan Türk vatandaşı sayısı ile yabancı çalışan sayısı arasındaki oran, işyerinin ödenmiş sermayesi, brüt satış tutarı veya ihracat tutarı, yabancıya ödenecek ücretin pozisyon ve meslek grubuna uygunluğu ve yabancının eğitim ile mesleki deneyimi yer alır. Uygulamada, çalışma izni talep edilen her yabancı için işyerinde belirli sayıda Türk vatandaşının istihdam edilmesi aranır. Bazı meslek grupları, yatırımcılar ve nitelikli işgücü için kriterlerde istisnalar bulunur. Kriterler Bakanlık tarafından güncellenebildiğinden başvuru öncesinde e-İzin sistemindeki güncel bilgiler kontrol edilmelidir.

Çalışma izninin uzatılması

Uzatma başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır (6735 s. Kanun m. 7). Süre dolduktan sonra yapılan başvurular uzatma değil yeni başvuru olarak değerlendirilir; bu durumda yabancının Türkiye'de kalış hakkı ve kesintisiz çalışma süresi etkilenebilir. Uzatma başvurusunun aynı işveren için yapılması gerekir; işveren değişikliği halinde yeni başvuru yapılır.

Başvuru reddedilirse ne yapılır?

Çalışma izni başvurusunun reddine karşı, ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir (6735 s. Kanun m. 9). İtirazın da reddedilmesi halinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ret gerekçesi belge eksikliği veya kriterlerin karşılanmaması ise, eksiklikler giderilerek yeni başvuru yapılması daha hızlı sonuç verebilir. Ret kararında gösterilen gerekçe dikkatle incelenmeli ve itiraz dilekçesinde bu gerekçeye somut olarak cevap verilmelidir.

İzinsiz çalışmanın sonuçları

Çalışma izni olmadan yabancı çalıştıran işveren veya işveren vekiline her bir yabancı için idari para cezası uygulanır; izinsiz çalışan yabancıya da ayrıca idari para cezası verilir (6735 s. Kanun m. 23). İşveren, izinsiz çalıştırdığı yabancının ve varsa ailesinin konaklama, ülkelerine dönüş ve gerektiğinde sağlık giderlerini karşılamakla da yükümlüdür. İzinsiz çalışma, yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilmesi sebepleri arasında yer alır (6458 s. Kanun m. 54). Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.

İşverenin yükümlülükleri

Yabancı çalıştıran işveren, çalışma izni alındıktan sonra yabancının sigorta girişini süresinde yapmak, iş sözleşmesinin sona ermesi veya yabancının işten ayrılması halinde bunu Bakanlığa bildirmek ve yabancıyı izinde belirtilen işyerinde ve işte çalıştırmakla yükümlüdür. Yabancının izinde gösterilen işyeri dışında veya farklı bir işte çalıştırılması da izinsiz çalıştırma niteliği taşıyabilir ve idari yaptırıma yol açar.

Turkuaz Kart nedir?

Turkuaz Kart; eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye'deki faaliyetinin ülke ekonomisine etkisi gibi kriterlere göre nitelikli işgücü, nitelikli yatırımcı, bilim insanı, araştırmacı ve kültür, sanat veya spor alanında başarılı kişilere verilir (6735 s. Kanun m. 11). Kart ilk üç yıl geçiş süresi olarak verilir; bu sürede kart sahibinin faaliyetleri değerlendirilir ve sonunda süresiz hale getirilebilir. Turkuaz Kart sahibinin eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına da ikamet izni yerine geçen yakını olduğunu gösteren belge düzenlenir. Kart sahibi, süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır.

Çalışma izni muafiyeti hangi durumlarda uygulanır?

Bazı faaliyetler, süreleri ve nitelikleri nedeniyle çalışma izni yerine çalışma izni muafiyeti kapsamında yapılabilir (6735 s. Kanun m. 16). Örneğin bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyetler için kısa süreli gelen yabancılar, Türkiye'ye ithal edilen makine ve teçhizatın montajı, bakımı veya eğitimi için gelen teknik personel ve belirli süreli sportif faaliyetler için gelen sporcular bu kapsamda değerlendirilebilir. Muafiyetten yararlanacak yabancının, Türkiye'ye gelmeden önce dış temsilcilikten çalışma amaçlı vize alması ve muafiyet kapsamındaki faaliyetin süresini aşmaması gerekir. Muafiyet şartlarının bulunup bulunmadığı faaliyet türüne göre ayrıca değerlendirilmelidir; muafiyet kapsamı dışında kalan çalışma, izinsiz çalışma sayılır.